Được tạo bởi Blogger.

Thứ Sáu, 22 tháng 6, 2012

1. Len lỏi trong những con đường Hà Nội ken dầy mái nhà, cây và bụi là những mái đình, mái chùa nhỏ xinh hoặc bề thế, cổ kính hoặc mới coong. Mỗi lần ngước lên nhìn một tấm biển tên đền, chùa như thế, bạn lại trào lên mong muốn thấu hiểu những kí tự Hán ngữ phức tạp và rối rắm kia. Việt Nam có vô số những công trình tôn giáo nho nhỏ lẫn vào lũy tre, vào nhà cao tầng, ở trên núi cao cũng như dưới đồng bằng mà tên của những đình chùa ấy được viết bằng tiếng Hán, nhưng càng ngày số người Việt đọc được những từ ấy càng giảm.

Chưa kể những bức hoành phi, câu đối, tên làng, và cả tranh chữ treo ngày tết, cũng đều là một thứ ngôn ngữ chết. Nó chết không phải vì không ai hiểu nó nữa, mà là vì nó không còn là thứ tiếng được  dùng hàng ngày, nhưng cái thái độ kính cẩn, nghiêm trang mà loại chữ ấy khơi gợi từ người ta, luôn khiến bạn thấy tò mò. Nhưng bạn lại không hiểu. Đấy là một sự đứt gãy, giữa bạn và một phần  của văn hóa, của lịch sử, bởi vì bạn không hiểu những người Việt sống trước mình đã nghĩ gì và viết gì. Bởi vì bạn được sinh ra từ họ, là một phần của họ, nên mỗi khi ngước lên, rồi lại nhìn xuống, bạn thấy như bị chia cắt với chính một phần của bản thân mình.


2. Bạn sinh ra trong một gia đình thuộc lớp tiểu tư sản thành thị, không giàu không nghèo, hiền lành sống với thân phận con con và những bươn chải con con. Lúc còn nhỏ, trong khi chị và các bạn hàng xóm chơi đồ hàng, dùng lá làm tiền và đi mua những con giống bằng thạch cao về để bày bán cho nhau, bạn lại đi tưới cây, lấy đường thả vào tổ kiến và ngồi ngắm những con kiến bu lại để tưởng tượng ra cảnh một bữa tiệc linh đình mà dòng họ nhà kiến đang tận hưởng. Lớn lên một chút, trong khi cả nhà ngồi xem phim Hàn Quốc khóc thút thít thì bạn cắm mặt vào cái máy tính với thế giới online của mình.


Và rồi bạn đi xa. Bố mẹ đến hơn 40 tuổi chưa bao giờ đi máy bay, mặc dù sống ở thành phố nhưng hàng ngày chỉ đi từ nhà đến nơi bán hàng, rồi lại về. Trong cuộc giằng co giữa một lựa chọn  đơn giản và đúng đắn với một lựa chọn khó khăn và thú vị, bạn đã chọn cái sau. Đấy là một sự đứt gãy, giữa bạn và tất cả những người còn lại trong gia đình. Năm 16 tuổi, bạn khóc lóc và tự nhủ "không ai hiểu mình cả", và rất cô đơn với cái lựa chọn đi du học mà những người thân yêu nhất của bạn không ủng hộ, vì nó quá tốn kém, quá nguy hiểm, quá rộng lớn, và quá xa vời. Rồi, vì nhiều lý do, những người thợ thủ công sống vài chục năm ở thành phố và những người tần tảo bán buôn cóp nhặt những đồng lãi nhỏ để sống đã đồng ý để bạn đi, có nghĩa là dấn thân vào một con đường mà tất cả họ đều vô cùng xa lạ.


3. Mỗi lần bác tổ trưởng dân phố tay sổ tay bút đứng ở cửa nhà bạn để hỏi han và ghi chép xem thành phần gia đình hiện có những ai, ở đâu, làm gì, và tọc mạch hỏi "cháu đi làm cho tây lương cao lắm nhỉ, được mấy chục triệu hả cháu?" bạn lại khó chịu. Mỗi lần có một người họ hàng xa hỏi "bao giờ lấy chồng?" "tại sao chưa lấy chồng đi?" bạn lại khó chịu. Mỗi lần có một người bấm còi đằng sau để vượt lên khi bạn dừng lại ở đèn đỏ, bạn lại khó chịu. Mỗi lần có một người ngồi ven hồ cắn hạt hướng dương tí tách và tiện tay ném xuống mặt hồ, bạn vô cùng khó chịu. Và mỗi lần khó chịu như thế, bạn lại nhận ra một chút, mình khác với số đông xung quanh ra sao.


Và đấy là một sự đứt gãy, giữa bạn với những người xung quanh. Có người bảo bạn khó chịu vì tư duy "tây" quá, có người lại bảo sự khó chịu đấy là dở hơi. Bạn không tìm thấy bình yên ở một đất nước được xếp hạng là nơi bình yên thứ ba thế giới, nơi người ta không dám làm đau một con chim và công an không nỡ đánh thức một người vô gia cư đang say ngủ. Và khi trở về nơi khói bụi ồn ào, bạn lại thấy mình đã thay đổi đủ để không chấp nhận nhiều thứ và khập khiếng với thực tại ở nhiều chỗ.


4. "Tại sao lần nào tao gặp mày cũng vẫn y nguyên như thế?" - "Ấy chẳng thay đổi gì cả" - "Vân vẫn giống hệt cách đây 3 năm" - những người bạn quen biết lâu năm hay nhận xét về bạn như thế. Nếu đã không thay đổi, ngày xưa, bây giờ và tương lai vẫn y nguyên, thì làm sao có thể nói là đang đi tìm chính mình? 

Bạn hướng đến tính địa phương, muốn nghiên cứu về các vấn đề của Việt Nam nhưng mỗi khi cần diễn đạt điều gì hàn lâm lại phải dùng tiếng Anh. Sống cả đời ở thành phố, nhưng bạn thấy thoải mái nhất khi ở giữa những người nông dân. Khăng khăng tuân theo những lễ nghi nhỏ nhặt như đưa đồ cho người lớn bằng hai tay, nhưng bạn thấy được là chính mình nhất khi làm việc với người phương Tây. Bạn muốn sẽ có một gia đình yên ấm thuận hòa, nhưng lại kinh hoàng khi nghĩ đến cảnh nội trợ con cái nheo nhóc trong vai trò phụ nữ truyền thống. 

Và bạn thì cứ vật lộn để tìm ra một điểm nối của tất cả những chỗ đứt gãy, một vị trí nào đó mà bạn cảm thấy hoàn hảo nhất cho mình. Có lẽ ở thời điêm này câu hỏi khôn ngoan hơn không phải là "tôi là ai?" mà là "tôi thuộc về đâu". Câu trả lời có thể là một chỗ, vài chỗ, hoặc không nơi đâu cả. Nhưng điều quan trọng là ý thức được bạn có nhiều phần, và không cần phải cố bỏ đi phần nào để khép mình vào một định nghĩa có sẵn. Nông dân trồng khoai và Công dân quốc tế không nhất thiết phải loại trừ nhau. Còn chuyện tìm kiếm thì để sau tính....

0 nhận xét:

Đăng nhận xét